Interaktywne Demo

Wejście w Pierwsze Mieszkania oznacza fundamentalne obudzenie duszy do jej własnej wielkości i obecnej nędzy. Teresia najpierw zachwyca się niezwykłą godnością człowieka: stworzona na obraz i podobieństwo Najwyższego, dusza jest powołana do relacji z Bogiem, która przekracza to, co może sama sobie dać. Jednak święta z trwogą obserwuje ślepotę ludzi, którzy poświęcają wszystkie swoje troski o ozdobienie ciała, które jest przemijające, podczas gdy zapominają o tym wewnętrznym pałacu, w którym mieszka Stwórca. Osoby znajdujące się w tej pierwszej okolicy zaczynają się modlić, ale nadal są prawie całkowicie zanurzone w sprawach czasowych, ambicjach ziemskich i próżnościach świata.

Brama modlitwy otwiera się przez świadome skupienie. Modlitwa nie polega na mechanicznym powtarzaniu słów bez wiedzy, do kogo się modli i czego się prosi; modlitwa wymaga uwagi serca, świadomości obecności Boga i stopniowego rezygnowania z niepotrzebnych ciekawości. Dusze w pierwszych mieszkaniach są zachęcane do ucieczki przed niebezpiecznymi okazjami, nie powinny się przeoczyć własnych sił i zrozumieć, że droga będzie długotrwałym walką z lenistwem ciała i iluzjami diabła.

Początek Naśladowania Chrystusa brzmi jak mocne wezwanie do jasności umysłu: « Ten, który Mnie naśladuje, nie chodzi w ciemności, mówi Pan. » Te słowa Chrystusa ostrzegają nas, że musimy naśladować Jego życie i obyczaje, aby być naprawdę oświeconymi i uwolnionymi od wszelkiej ślepoty serca. » Już od pierwszych stron Tomasz z Kempten zachęca duszę do mierzenia się z kruchością ziemskich bezpieczeństw w świetle wieczności. Powtarzając wołanie Księgi Koheleta, głosi: « Próżność próżności, wszystko jest próżnością, oprócz miłości Boga i służenia Mu samemu. »

Co to jest próżność dla tego pisarza duchowego? To poszukiwanie znikomych bogactw i włożenie w nie nadziei; to gonić się za światowymi honorami i dążyć do wysokiego stanowiska; to podążać za pożądaniami ciała, które przygotowują przyszłe kary; to wreszcie pragnąć długiego życia bez troski o prowadzenie świętego życia. Człowiek światowy żyje w wiecznej iluzji, bo przywiązuje się do tego, co przemija, zapominając o Nieskończonym, ku któremu podróżuje.

Przygoda pielgrzyma rozpoczyna się od rozterki: słysząc w kościele wezwanie do nieustannej modlitwy, jego umysł pozostaje nawiedzany przez to wymaganie. Konsultuje się z kapłanami i słucha kazań. Duchowni ograniczają się do wychwalania pożytku z modlitwy lub twierdzą, że dobre uczynki są równoznaczne z nieustanną modlitwą. Wędrowiec nie może się tym zadowolić: według Ojców modlitwa wewnętrzna jest korzeniem, z którego wyrastają prawdziwe cnoty; bez niej ludzkie działanie szybko pogrąża się w niepokoju lub samozadowoleniu.

Starzec otwiera Filokalię (Dobrotolubije) i odsłania przed nim tradycję Ojców Pustyni. Uczy go Modlitwy Jezusowej: «Panie Jezu Chryste, zmiłuj się nade mną» (lub w pełnej formie: «Panie Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nade mną, grzesznikiem»). Ta krótka formuła streszcza wiarę ewangeliczną: wyznaje Zbawiciela i skłania duszę do pokornej skruchy. Starzec wręcza mu wełniany sznur modlitewny z węzełkami (czotki) i wyznacza regułę: powtarzanie modlitwy trzy tysiące razy dziennie w ciszy swojej celi.

Już od pierwszych stron Dietrich Bonhoeffer rozwiewa pewne nieporozumienie: chrześcijańska wspólnota nie jest jakimś ideałem, który wierzący mogliby zbudować własnymi siłami; jest ona rzeczywistością duchową, która dokonała się już w Jezusie Chrystusie. Zbyt często podchodzi się do braterstwa jak do zrzeszenia pobożnych dusz złączonych naturalną sympatią lub powinowactwem duchowym. Takie podejście jest iluzją. Kościół nie opiera się na ludzkich skłonnościach, lecz na Bożym wybraniu i pojednaniu dokonanym na Krzyżu.

Po pierwsze, chrześcijanin potrzebuje swoich braci, ponieważ potrzebuje Chrystusa. Zbawienie nie tkwi w subiektywnych głębiach ludzkiego serca. Człowiek upadły jest zamknięty w samym sobie (incurvatus in se), wystawiony na zwątpienie i samousprawiedliwienie. Słowo pojednania musi dotrzeć do niego z zewnątrz (extra nos). Musi mu być głoszone przez zewnętrzny głos, przez brata, który staje się posłańcem łaski. Wierzący odnajduje u boku swojego brata to, czego nie może wydobyć z samego siebie: pewność usprawiedliwienia przez wiarę.